WHT czy VAT? Dwa podatki od jednej faktury zza granicy – jak nie pomylić ich w fundacji lub stowarzyszeniu

Zagraniczna faktura za usługę to dwa osobne pytania: o VAT i o podatek u źródła. Wyjaśniamy, jak je rozdzielić i jak rozliczyć płatność w fundacji lub stowarzyszeniu.

Stowarzyszenie sportowe dostaje fakturę od firmy spoza Unii Europejskiej za roczny dostęp do narzędzia do zarządzania członkami. Skarbniczka pyta: „Płacimy VAT czy podatek u źródła?". To pytanie zakłada, że trzeba wybrać jedno. W rzeczywistości obie daniny działają równolegle i nie wykluczają się nawzajem.

Ten tekst porządkuje oba reżimy i pokazuje, jak ocenić je osobno. Znajdziesz tu kryteria, listę kontrolną i przykłady z życia organizacji pozarządowych. Przepisy się zmieniają, a stawki i limity warto zawsze sprawdzić w aktualnym stanie prawnym lub u doradcy podatkowego.

Wstęp: jedna faktura, dwa niezależne podatki

Wyobraź sobie stowarzyszenie, które kupuje od kontrahenta z Kanady licencję na oprogramowanie do obsługi wolontariuszy. Na fakturze widnieje kwota 1 200 dolarów, bez żadnego podatku. Brak podatku na fakturze nie oznacza jednak, że nic nie trzeba rozliczyć.

Po stronie VAT pytamy: czy usługa jest opodatkowana w Polsce i kto ma ją rozliczyć? Po stronie podatku u źródła (WHT) pytamy: czy płacimy należność, od której polskie przepisy o podatku dochodowym nakazują potrącić podatek, i czy umowa międzynarodowa lub inny przepis to zmienia?

Odpowiedź na pierwsze pytanie nie przesądza o drugim. Może się zdarzyć, że usługa podlega w Polsce VAT (rozliczanemu przez nabywcę), a jednocześnie WHT w ogóle nie wystąpi, bo rodzaj usługi nie mieści się w katalogu z ustawy o CIT. Możliwa jest też sytuacja odwrotna. Dlatego każdą zagraniczną fakturę warto przepuścić przez dwa osobne „sita".

Czym różni się podatek u źródła od VAT

WHT to forma poboru podatku dochodowego od zagranicznego odbiorcy płatności. Reguluje go ustawa o CIT (w przypadku podmiotów prawnych) oraz ustawa o PIT (w przypadku osób fizycznych), uzupełniana umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania. Podatnikiem jest zagraniczny kontrahent, bo to jego dochód jest opodatkowany w Polsce, ale płatnikiem jest polski podmiot wypłacający należność. To płatnik pobiera podatek z kwoty przelewu i odprowadza go do urzędu skarbowego.

VAT to podatek od konsumpcji, regulowany ustawą o VAT i dyrektywą unijną. W imporcie usług podatnikiem jest co do zasady polski nabywca, który rozlicza podatek mechanizmem odwrotnego obciążenia. Nie jest to potrącenie z płatności, lecz rozliczenie w deklaracji.

CechaWHTVAT (import usług)
Rodzaj podatkudochodowyod towarów i usług
Podatnikzagraniczny usługodawcapolski nabywca (odwrotne obciążenie)
Kto rozliczapłatnik, potrącając z wypłatynabywca w deklaracji
Moment obowiązkuwypłata lub postawienie środków do dyspozycjizasadniczo wykonanie usługi lub płatność zaliczki, zgodnie z regułami VAT
Podstawakwota należnościwartość usługi (netto)
Wpływ umów międzynarodowychtak, obniżenie stawki lub zwolnienienie
RaportowanieIFT-2R, CIT-10JPK_V7 lub deklaracja VAT-12 / VAT-9M w określonych przypadkach

Najważniejsza różnica praktyczna: VAT obciąża nabywcę bez względu na jego rezydencję w umowie, a WHT zależy od rodzaju świadczenia i kraju kontrahenta.

VAT: miejsce świadczenia i odwrotne obciążenie krok po kroku

Krok 1: ustal status nabywcy. Przy usługach świadczonych na rzecz podatnika (B2B) miejscem świadczenia jest co do zasady siedziba nabywcy. Fundacja lub stowarzyszenie są traktowane jako podatnik VAT dla celów miejsca świadczenia, jeśli prowadzą działalność gospodarczą (np. odpłatną) albo są zarejestrowane jako podatnik VAT lub VAT UE. Co ważne, nawet organizacja, która ma status podatnika tylko w części działalności, jest podatnikiem przy zakupie usług także na cele niegospodarcze, jeśli ma numer identyfikacji podatkowej dla transakcji unijnych. Jeśli nie jest ani zarejestrowana, ani nie prowadzi działalności gospodarczej, stosuje się zasadę dla nabywców niebędących podatnikami, co zmienia analizę.

Krok 2: zakwalifikuj usługę. Licencje, oprogramowanie jako usługa, doradztwo, reklama, projekty graficzne i szkolenia online to usługi niematerialne. Dla nich zasada ogólna wskazuje Polskę jako miejsce świadczenia, jeśli nabywca ma tu siedzibę. Wyjątki dotyczą m.in. usług związanych z nieruchomościami, wstępu na wydarzenia czy szkoleń stacjonarnych, które mogą być opodatkowane gdzie indziej.

Krok 3: zastosuj odwrotne obciążenie. Skoro usługę świadczy podmiot spoza UE, a miejscem świadczenia jest Polska, to nabywca jest zobowiązany do rozliczenia podatku. Podstawą jest kwota z faktury przeliczona na złote według kursu NBP z dnia poprzedzającego dzień powstania obowiązku podatkowego (przy fakturze można zastosować inne dopuszczone rozwiązania, jeśli zostały spełnione warunki ustawy). Stawka to zwykle 23%, a jeśli usługa korzysta ze zwolnienia lub preferencyjnej stawki, stosuje się odpowiednie reguły.

Krok 4: wykaż w deklaracji. Dla podatników VAT czynnych import usług wykazuje się w JPK_V7 po stronie podatku należnego i, jeśli przysługuje prawo odliczenia, także naliczonego. Organizacja, która wykorzystuje zakup wyłącznie do działalności zwolnionej lub niegospodarczej, nie odliczy podatku, więc VAT staje się realnym kosztem. Warto o tym pamiętać przy planowaniu budżetu projektu.

Krok 5: zwolnienie podmiotowe. Organizacja korzystająca ze zwolnienia do określonego limitu sprzedaży nie jest zwolniona z rozliczenia importu usług. Musi jednak zarejestrować się jako podatnik VAT dla tej transakcji i złożyć deklarację VAT-9M, a w pewnych sytuacjach także zgłoszenie rejestracyjne. Zawsze należy sprawdzić aktualne zasady dotyczące terminów i formularzy.

WHT: kiedy płatność za usługę podlega podatkowi u źródła

Katalog należności z art. 21 ustawy o CIT obejmuje m.in. opłaty za usługi doradcze, księgowe, badania rynku, usługi prawne, reklamowe, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, gwarancji i poręczeń oraz świadczenia o podobnym charakterze. Obejmuje też należności licencyjne, w tym za prawa autorskie i oprogramowanie w zakresie, w jakim mają charakter licencji. Stawka krajowa wynosi 20%, a w przypadku opłat licencyjnych 20% przy zastosowaniu zasad ogólnych (poza dyrektywą odsetkowo-licencyjną).

Usługi spoza katalogu, np. zwykły zakup projektu graficznego na zasadzie wykonania dzieła bez przeniesienia praw, nie muszą wchodzić w WHT. Granica bywa jednak cienka, bo grafika z przeniesieniem praw autorskich może zostać uznana za należność licencyjną. Zawsze trzeba ocenić istotę świadczenia, nie tylko jego nazwę na fakturze.

Następnie sprawdzamy umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania z krajem rezydencji kontrahenta. Może ona obniżyć stawkę lub wyłączyć opodatkowanie w Polsce. Do tego potrzebny jest certyfikat rezydencji, czyli dokument z zagranicznego urzędu potwierdzający siedzibę podatkową. Płatnik powinien też zbadać, czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem należności.

Przy płatnościach powyżej 2 mln zł rocznie na rzecz jednego podmiotu obowiązują dodatkowe procedury. Płatnik musi dochować należytej staranności albo złożyć oświadczenie i wykorzystać mechanizmy takie jak opinia o stosowaniu preferencji lub oświadczenie zarządu. Zasady ulegały zmianom i bywały odraczane, więc przed dużą płatnością należy sprawdzić aktualny stan przepisów.

Specyfika organizacji pozarządowych. Zwolnienie podmiotowe z CIT (np. dla dochodów przeznaczonych na cele statutowe) dotyczy dochodów samej organizacji. Nie uchyla jednak jej roli płatnika wobec zagranicznego kontrahenta. Stowarzyszenie zwolnione z CIT nadal musi pobrać podatek u źródła od należności z art. 21, jeśli nie ma podstaw do zastosowania zwolnienia lub preferencji. Podobnie ewentualny brak statusu podatnika VAT nie wpływa na obowiązki WHT.

Jak rozliczyć zagraniczną fakturę w praktyce: od umowy do przelewu

Poniższa lista kontrolna pomaga przejść przez cały proces bez pomijania kroków.

  1. Zweryfikuj kontrahenta. Sprawdź kraj siedziby, formę prawną i to, czy dane na umowie zgadzają się z danymi na fakturze. Poproś o certyfikat rezydencji, zanim dojdzie do płatności.
  2. Oceń charakter usługi. Opisz, co dokładnie kupujesz: licencję, dostęp do oprogramowania, doradztwo czy gotowy projekt. Od tego zależy zarówno miejsce świadczenia, jak i kwalifikacja do art. 21.
  3. Zadbaj o zapis w umowie. Określ, czy kwota jest netto, czy brutto, i kto ponosi ciężar WHT. Jeśli umowa mówi, że kontrahent otrzyma „pełną kwotę netto", może się okazać, że organizacja musi dopłacić podatek ze swoich środków. Rozważ klauzulę, że płatność zostanie pomniejszona o należny podatek.
  4. Zaksięguj fakturę. Wprowadź ją do ewidencji, nawet jeśli nie ma na niej polskiego VAT. Dołącz dokumenty rezydencji i korespondencję.
  5. Rozlicz VAT. Przelicz kwotę na złote po właściwym kursie, wystaw fakturę wewnętrzną lub dokument księgowy według zasad organizacji i wykaż podatek w JPK_V7 lub właściwej deklaracji. Zdecyduj, czy podatek jest do odliczenia.
  6. Potrąć WHT. Podstawą jest kwota brutto należności (zwykle wartość faktury), przeliczona na złote po kursie z dnia poprzedzającego dzień uzyskania przychodu przez kontrahenta lub zgodnie z innymi przewidzianymi regułami. Zastosuj stawkę z ustawy lub z umowy międzynarodowej.
  7. Odprowadź podatek. Wpłać go do urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu poboru.
  8. Złóż informacje. Do końca stycznia za rok poprzedni złóż IFT-2R (informacja o pobranym podatku od nierezydenta) i prześlij kontrahentowi jego kopię. Do końca miesiąca (lub zgodnie z bieżącymi regułami) składasz także deklarację CIT-10 przy poborze podatku, jeśli ma zastosowanie. Zawsze sprawdź obowiązujące terminy.

Przykłady z życia organizacji pozarządowej

Fundacja i platforma do zbiórek z USA. Fundacja płaci miesięczną opłatę abonamentową za dostęp do platformy. Jeśli fundacja jest zarejestrowana jako podatnik VAT UE, rozlicza VAT w imporcie usług. W obszarze WHT trzeba rozstrzygnąć, czy to opłata za korzystanie z oprogramowania w modelu usługowym (zazwyczaj bez praw do kopiowania), czy należność licencyjna. Przy czystym dostępie często nie ma licencji w rozumieniu przepisów, ale decyduje analiza umowy. Przy wątpliwościach pomocna bywa interpretacja podatkowa lub konsultacja z doradcą.

Stowarzyszenie i kampania reklamowa z Wielkiej Brytanii. Agencja przygotowuje kreacje i prowadzi kampanię promocyjną. Miejscem świadczenia jest Polska, więc stowarzyszenie rozlicza VAT. Usługi reklamowe są w katalogu art. 21, więc trzeba też sprawdzić WHT. Umowa polsko-brytyjska co do zasady nie przewiduje opodatkowania takich należności u źródła, o ile spełnione są warunki, ale płatnik musi mieć certyfikat rezydencji. Bez niego należy pobrać podatek według stawki krajowej, a kontrahent może odzyskać go później we własnym zakresie.

Mała organizacja zwolniona z VAT. Klub młodzieżowy kupuje kurs szkoleniowy online z Kanady. Mimo zwolnienia podmiotowego musi rozliczyć import usług w VAT-9M. W WHT kluczowe jest, czy szkolenie ma charakter usługi objętej art. 21. Zwykłe uczestnictwo w kursie zwykle nie wchodzi do katalogu, ale każdy przypadek wymaga oceny.

Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć

  • Utożsamianie WHT z VAT. Rozliczenie jednego nie zamyka drugiego. Zawsze wypełniaj dwie niezależne analizy i zapisz wnioski w dokumentacji.
  • Brak samonaliczenia VAT. Organizacje zwolnione lub niegospodarcze często zakładają, że „nie są podatnikiem". Sprawdź status w kontekście importu usług i ewentualną konieczność rejestracji.
  • Brak dokumentów rezydencji. Bez certyfikatu płatnik ryzykuje zastosowanie stawki krajowej lub odpowiedzialność za niepobrany podatek. Zbieraj dokument przed pierwszą płatnością i aktualizuj go zgodnie z jego ważnością.
  • Błędny kurs. VAT i WHT mają własne reguły przeliczeń. Dokumentuj, jaki kurs i z jakiego dnia zastosowano w każdym rozliczeniu.
  • Brak ujęcia w ewidencji. Faktura zagraniczna „poza systemem" to częsta przyczyna rozbieżności przy kontroli. Księguj ją od razu i przypisz do właściwego projektu.
  • Niejasny zapis o kwocie netto. Jeśli umowa nie wskazuje, kto ponosi WHT, organizacja może zapłacić go dodatkowo. Ustal to przed podpisem.

Podsumowując: zagraniczna faktura za usługę niematerialną wymaga dwóch osobnych decyzji. VAT rozstrzyga, czy i jak organizacja rozlicza import usług. WHT rozstrzyga, czy od płatności trzeba potrącić podatek dochodowy. Status fundacji lub stowarzyszenia wpływa na szczegóły, ale nie zwalnia z samej analizy. Dobra umowa, komplet dokumentów i spójna ewidencja zmniejszają ryzyko sporu z urzędem.

Najczęstsze pytania

Czy zapłata VAT zwalnia z WHT?

Nie. VAT i podatek u źródła to odrębne daniny. Rozliczenie importu usług w VAT nie wpływa na obowiązek potrącenia podatku dochodowego od należności z art. 21 CIT. Każdy z nich trzeba ocenić niezależnie.

Czy organizacja zwolniona z VAT musi rozliczyć import usług?

Tak, zwolnienie podmiotowe nie zwalnia z rozliczenia importu usług. Organizacja zwykle musi dokonać rejestracji na potrzeby tej transakcji i złożyć odpowiednią deklarację, zgodnie z aktualnymi przepisami. Warto sprawdzić terminy i formularze przed pierwszą płatnością.

Czy WHT liczy się od kwoty netto z faktury?

Podstawą jest co do zasady pełna kwota należności wypłacanej kontrahentowi, czyli wartość z faktury, a nie kwota po odjęciu podatku. Jeśli umowa zakłada, że kontrahent ma otrzymać określoną kwotę „netto", płatnik może być zmuszony do doliczenia podatku (tzw. gross-up). Dlatego warto precyzyjnie opisać to w umowie.

Jakie dokumenty zachować?

Zachowaj umowę, fakturę, certyfikat rezydencji, ewentualne oświadczenia o rzeczywistym właścicielu, dowody płatności i przeliczeń kursowych, fakturę wewnętrzną dla VAT oraz kopie IFT-2R i deklaracji. Dokumentację przechowuj przez okres przedawnienia zobowiązań podatkowych, który co do zasady wynosi pięć lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności.

Firmy z katalogu

Wszystkie firmy

Czytaj dalej